Kars, Ardahan ve Iğdır’da şap hastalığı nedeniyle binlerce hayvanın ölmesi üreticileri borç batağına sürükledi.
(Haber Masası) – Ölü hayvanların dere yataklarına ve açık alanlara bırakılması halk sağlığı açısından da tehdit oluşturuyor. Çiftçiler tefecilerin kıskacına girerken, devlet desteğinin yetersizliği tepki çekiyor.
CHP Kars Milletvekili İnan Akgün Alp, soL’a yaptığı açıklamada salgının yönetim hataları nedeniyle felakete dönüştüğünü belirtti. Alp, geçen yıl SAT-2 varyantına karşı yapılan aşılamaların bu yıl etkili olan SAT-1 varyantına karşı koruma sağlamadığını hatırlattı.
On Binlerce Hayvan Telef Oldu
Ardahanlı üretici Mehmet Yılmaz, yaşanan kayıpların resmi verilerin çok üzerinde olduğunu söyledi:
“Resmiyette on bin hayvan kaybı açıklandı ama tahminen 30-40 bin hayvan öldü. Ardahan’ın nüfusu 17 bin, düşün ki bunun iki katı kadar hayvan telef oldu. Kars ve Iğdır’ı da ekleyince rakam daha da artıyor.”
Yılmaz, hayvanların sigortalı olduğunu ancak şap ölümlerinin kapsam dışında tutulduğunu belirterek çiftçilerin zararını karşılayamadığını aktardı:
“Sigorta şap hastalığına gelince aradan sıyrıldı. Kaza değil, pandemi değil dediler. Hayvanlar sigortasız olunca bankalar borç vermiyor. Zaten millet borcu borçla kapatıyor ama şap olunca sigorta devreye girmedi.”
Köylüler Tefecilerin Kıskacında
Yılmaz, bölgedeki kayıpları örneklerle aktardı:
“Posof’ta bir köylünün 12 hayvanından 7’si öldü. Zararı 1 milyonu geçti. Borcunu ödeyemeyince tefecilerin eline düştü. Burada herkes tefecileri bilir. Traktörü 2 milyon değerindeyken 5 milyon gösterip güya alışveriş yapıyormuş gibi borç veriyorlar.”
Hayvan pazarlarının şap nedeniyle kapalı olması ise üreticilerin zararını daha da artırıyor. Yılmaz, “Adam 100 bin lira değerindeki hayvanını 45 bin liraya verdi. Para babaları içerideki hayvanları yok pahasına alıyor” diye konuştu.
Borç Borcu Doğuruyor
Üreticiler, banka borçlarını kapatmak için varlıklarını satmak zorunda kalıyor. Yılmaz, bir çiftçinin traktörünü satıp Ziraat Bankası’na olan 300 bin lira borcunu ödediğini, ancak sonrasında yeniden borçlandığını anlattı. “Borcu borçla kapatıyorlar, çıkış yolu kalmadı” dedi.
Ölen binlerce hayvanın gömülmesine rağmen, virüsün içme suyuna karışma riski de halk sağlığı açısından tehlike oluşturuyor.
Uzmanlardan Yapısal Sorun Uyarısı
Çukurova Üniversitesi’nden tarım ekonomisi uzmanı Burak Öztornacı, sorunun yapısal olduğuna dikkat çekti:
“Türkiye’de uzun zamandır hastalık denetimi ve hastalıktan arındırılmış bölgeler oluşturmak ciddi bir sorun. Sınır güvenliğinin ihlal edilmesine göz yumulması tabloyu ağırlaştırıyor. Üreticilerin kaybını telafi edecek sigorta ve devlet destekleri işlemiyor. Bu nedenle üretici üretimden kopuyor. Devletin üretimi ayakta tutması gerekirdi, ama bu sağlanamadı.”
Köylüler Sahipsiz Bırakıldı
Şap salgını hem üretimi hem de kırsaldaki yaşamı vurdu. Üreticiler, devletin desteği olmadığı için tefecilerin insafına terk edildi. Köylüler büyük bir yıkım yaşarken, borç sarmalından çıkamadıklarını dile getiriyor.